Qulqulleettii mootii Illeeniin kan fannoo Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos bakka awwaalamee akka bahu taasifteedha. Seenaan ishees, Abbaa warraa Tarbinoos jedhamu waliin jiraachaa turte.
Illeenii jechuun afaan Hibruutiin ‘bareedduu’ jechuudha. Illeeniin kan dhalatte dhaloota Kiristoos booda 247 tti magaalaa Bitaaniyaa kan Iyyaruusalemirraa kiilomeetira 5 qofa fagaattee argamtu keessattidha. (Seenaan iddoo dhaloota ishee kana Eeshiyaa xiqqoo keessatti bakka Bitaaniyaa jedhamutti kan booda Helenopolis Jedhamtee maqaan magaalatti Qosxonxinoosiin jijjiiramtetti jedhus jira).
Abbaan manaa Illeenii Tarbinoos jedhamu kun daldalaa ture. Bara sanatti daldalli biyya tokkoo gara biyya biraatti godhamu waggoota hedduu fudhata ture. Innis karaa dheeraa deemee waan daldaluuf manatti Illeeniidhaaf gargaartuu qacareefii mooraa keessa akka gadi hin baanee fi aduun akka hin dhoofne godhee gara daldalaatti biraa deeme. Illeeniin amantaa isheetti baay’ee cimtuu fi yeroo baay’ee hanga abbaan manaa ishee deebi’uti kadhaadhaan dabarsiti ture. Wangeelas ni beekti ture. Tarbinoos immoo kan daldala isaa xumuree gara biyyaatti deebi’u waggaa 3’n booda ture. Daldaltoonni kun waggaa sadii ykn afur yemmuu daldalanii gara mana isaanitti deebi’an karaa irratti waa’ee haadha warraa isaanii waliin haasa’u ture.
Isaanis akkas jedhu ture, “Egaa amma nu kunoo akkanatti dhamaanee aduufi qorraan gubannee gara biyya keenyaatti yoo deebinu haati manaa keenya yoona dhiira biraa baran ta’a,” waliin jechaa deemu turan. Yeroo kana Tarbinoos abbaan warraa Illeenii, “Ani kan keessan hin beeku malee haatii warraa koo Illeeniin garuu wanta akkanaa gonkuma ana irratti hin hojjettu; baayiseen ishii amana,” jedheen.
Illeeniinis erga abbaan warraa ishee daldalaaf ba’ee mana isheetti kadhachuu malee gad illee baatee dhiira ijaan agartee hin beektu ture. Yeroo sana namoota Tarbinoos waliin jiran keessaa tokko, “Ati gowwaadha abboo, sanyii Hewaan keessaa kan haadha warraa kee addamoo? Amma osoon dhaqee wajjin ciisee dhufe maal goota?” jedheen. Achumaan Tarbinoos, “Ani waan isin jettan kanatti hin amanu haadha warraa koos gonkuma hin shakku” jedheen. Yeroo sana namni gidiramaan daldaltoota keessaa inni tokko, “Yoon deemee haadha manaa kee dogongorsiisee dhufe maal naaf kennita?’ jedheen. Tarbinoos immoo, “Ani ati dhuguma Illeenii dogongorsiiftee dhufta taanaan bu’aan hanga ammaatti daldalee argadhe qabeenya koo kana hunda wajiin ni fudhatta,” jedhe. arbinoos kan kana jedhe haati warraa isaa gonkumaa akka amanamtuu taate waan beekuuf ture.
Daldalaa gidiramaan sunis yoo Illeenii dogongorse qabeenya hunduma fudhachuuf walii galee gara haadha warraa Tabinoositti kaan dursee adeeme. Yemmus gara ganda Illeeniin jiraattu ga’e, haadha warraa Tarbinoos natti agarsisaa,” jedhee namoota gaafate. “Isheen bar namatti hin muldhattu, keesummattuu gonkuma dhiiratti mul’attu,” jedhaniin. Innis mala baafatee, “Tole erga isheen hin dhuftu ta’e mee hojjettuu ishee naaf waamaa,” jedheen. “Isheellee siif ni waamna” jedhanii waamaniif. Innis hojjettuu Illeeniitiin, “Biyya fagoodhaa nama si dubbisu dhufeetu jira jedhii mee Illeenii naaf waami,” jedheen. Isheenis gara manaatti ol deebitee, “Namni si barbaada,” jettee gaafannaaniif Illeeniin fuula itti kennuu didde. Namichi sun ammas yeroo lammataaf, “Dhaqiitii nama qarshii baay’ee siif kennutu dhufe jedhii itti himi,” jedheen. Isheenis akkas jettee yemmuu itti himtu yemmus Illeeniin, “Anaan haadha warraa Tarbinoosiin akkas jettaa?” jettee qodaa harkaa qabduun gargaartuu ishee rukutteegadi baafte.
Yeroo sanas hojjettuun gadi baate dubbiin akka ta’uufii dide itti himte “Daldalichis mee maal gochuu naaf wayya ishee argachuuf,” jedhee gargaartuu ishee sana mariisise. Qarshii baay’ees akka kennuuf itti hime. Yeroo sana gargaartuun ishee, “Hidhannoo mormaa kudhaama Tarbinoosiifi Illeeniin qofti beekaan tokko morma Illeenii irra jira, isan siif fida fuutee Tarbinoositti agarsiiftee akka ishee wajjin ciiste itti himta,” jette Innis yaada kanatti gammade. Innis, “Daldaltoonni dhufanii jiru qophaa’aa” jedhee iyyuu eegale. Gargaartuun sunis yeroo sana ol deebitee Illeeniidhaan, “Daldaltoonni dhufan ka’ii dhiqadhu urgooftuus dibadhu,” jetteen. Isheenis “Maal yeroo biraa situ na dhiqa mitii,” jettee dhugaa seetee dhiqachuuf kaate.
Yemmuu dhiqattus hidhannoo morma irraa sana bakka dhiqattetti irraanfatte. Hojjettuun sunis fuutee namichaaf dallaa irraan darbiteef. Innis kudhaama mallattoo fannoo of irraa qabu sana fudhatee ka’ee gara Tarbinoositti deebi ‘e. Tarbinoosiin, “Kunoo haadha warraa kee wajjin ciiseen dhufe,” jedheen. Innis amanuu dide. Achumaan namtichi, “Kunoo inumaayyuu na jaalattee kudhaama kana naaf kennite,” jedhee sobee kudhaamicha hojettuun (mallattoo fannoo kan jedhus jira) Illeenii kenniteef sana Tarbinoositti agarsiise. Tarbinoosis kudhaama fannoo qabu sana isaafi ishee qofatu beeka waan ta’eef yemmuu argu dhuguma se’ee ofitti aaree; ni na’es. Akkuma jecha isaatti qabeenya isaa hunda daldalticha wajjin jiru sanaaf kennee harka duwwaa manati gale.
Yemmuu manatti galus bifti isaa gurraacha’ee, garmalee gaddee agarraan haati warra isaa Illeeniin, “Maal taate?” jettee gaafatte. Isheen baay’ee yaaddee eegaa turte. “Dur yoo galtu ni taphatta ture har’a maal taate?” jetteen. Innis, “Danbaliin ka’ee meeshaa kiyya hunda balleesse akkamiin hin aariin naan jetta,” jedheenii sobe. Isheenis dhugaa seetee, “Maaloo hin aariin haa
badu ati fira 50 yoo qabaatte, anis fira 50 yoon qabaadhe liqeeffannee daldallee bakka duraatti deebina,” jetteen. Wangeelas waan beektuf, “Waaqayyoo kan siif kenne yoo sirraa fudhate hin aarin” jetten.
Innis akka hiriyaa isaa waijin ciifte osoo itti hin himiin kan garaa isaa garaatti qabatee, “Biyyan kabajametti salphadhee taa’uu hin qabu baduun qaba,” jedhee baduuf ka’e. Isheenis, ‘Guyyaa gammachuu kee si faana dabarsee
guyyaa gaafa gaddaa fi rakkoo kee si biraa hafuu hin qabu,” jettee wajjin deemuuf kaate. Innis saanduqa dheerina hojjaa isheetiin hojjechiisee gaalatti fe’e gara bishaan galaanaa jiru cinaatti geesse. Achumaanis galaana irratti
saanduqa sana keessa godhee, “Osoon si amanuu na gantee nama biraa wajjin ciifte,” jedheen. Isheenis, “Maaloo akkas gonkuma hin raawwannee,” jettuuniis dhagahuu dide. “Kunoo mallattoon ani siif kenne kan aniifii ati qofti
beeknu akkamiin harka nama biraa bira gale ree?” jedhee mallattoo fannoo sana itti agarsiise. Innis, “Hojii badaa kana hojjette taanan Waaqaayyo si hin baasiin, hin hojjene yoo ta’e si haa baasu,” jedhee ishee bishaanirratti gate jalaa sokke. Yemmuus isheen Waaqayyotti boossee wareega Waaqayyoof wareegde. “Yoo bishaan kana keessaa na baafte ani fannoo kee isa bade sana gidiraa guddaadhanis ta’u barbaadeen arga,” jettee garaa isheetti Waaqayyoti himte. Danbaliin bishaaniis ishee fuudhee asii fi achi raasaa oolee biyya mootiin Roomaa qunisxaa (konsitaandiyoos) jedhamu bulchutti gate.
Namoonni galaana cinaatti qurxummi qaban saanduqicha arginaan (eegdotas jedha) saanduqni kun maal laata jedhanii itti fiiganii baasan. Yemmuu bananii ilaalanuu dubartii bareedduu dha. Isaan garuu qarshii daldaltoota jalaa danbaliin fudhate se’anii itti fiigan ture. Isheenis bareedduu waan tunef hundumtuu fuudhuuf irratti wal lolanii. Boooda garuu, “Mootii geessuu qabna,” jedhanii mootichatti kennan. Mootichis yemmuu argu bareedina ishee waan jaalateef fudhuuf karoorfate. Baatii 6’f masaraa keessatti waan gaarii akka nyaattee dhugduu fi urgooftuu gaariis akka dibattu erga godhee booddee ishee fuudhe. Isheenis dhaloota kiristoos booda bara 258 ti Qosxenxiinoos deesse. Isheenis ilma ishee waa’ee kiristaanummaa daa’imumma isaa eegaltee ni barsiifti ture. Erga ilmi ishee abbaa isaa bakka bu’ee Mootii ta’ee Roomaa akkuma jirutti of jala galchee booda mootittii Illeeniin wareega fannoo baasuu sana raawwachuuf bara 321 gara Iyyarusaaleem deemte. Yemmu achi geessus iddoon fannoon itti awwaalame nama itti himu dhabde.
Boodarra manguddoo Kiraakoos jedhamu tokko argatte inni malaan itti hime. Kana booda daamotii hiitee, ixaana baay’ee itti naqxee kadhaa eegalte. Kunis Fulbaana 16 ture. Aarri daamotii fi ixaanaas xiyya hojjetee bakka fa
nnoon
gooftaa jirutti sagadee. Isaanis, bakka xiyyaan aaraa itti agarsiise sanatti
Fulbaana 17 qotuu eegalamee Bitootessa 10 ni ba’e. Yoo ba’us kan namoota gooftaa waliin fannifamaniis jira ture. Isaan keessaa fannoo gooftaa addaan baafachuuf nama du’e irra yoo kaa’an du’aa ni kaase, ija ni bane, kan dhibamaas ni fayyise.
Sana booda fannoo gooftaa fuudhanii kabajanii golgootatti bataskaana itti ijaarsiftee fannoo gooftaa itti galchan. Isheenis fannoo akkuma baasifteen waggaa isaatti bara 328 DH.K.B waggaa 80’n isheetti boqoteetti. Ayyaanni yaadannoo ishees Caamsaa 9.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqulleettii kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni ishees nu waliin ta’u. Ameen!
Category Archives: Barumsaa
Mootii Solomoon
Solomon jechuun nageenyawaa jechuudha. Abbaan isaa Daawit haati isaa immoo Beersaabeedha. Mootichi Daawit isa booda kan mootii ta’u Solomoon ta’uu dubbateera. Kanas Beersaabeetti himeera. Yeroo namni biraa Daawit booda aangoo qabachuu barbaadetti raajaa Naataan Beersaabeedhaan, “Dhaqi maaf akkas taha jedhiin anis immoo si duuba dhufee dubbii kee siifan cimsa.” jedhee gara Daawititti erge. Isheenis Daawit bira seentee, “Maali maaf akkas ta’a,” jetteen. Battaluma sanatti Naataan duuba dhufee akkasuma jedhee dubbii Beersaabee kana cimseef. Yeroo kana Daawit Beersaabee waamee “Dhugaa Waaqayyoo ana booda ilma keetu mooti ta’a,” jedhee kakateef.
Guyyuma sana, “Dibaati moosisaa,” jedhee raajaa Naataan fa’a ergeera. Isaanis isa dibuudhaan moosisaniiru. Garuu Abeseeloom, “Solomoon reefu daa’ima,” jedhee ofiif of muudee mootii ofiin jedhee ture. Yeroo gara masara mootummaas dibamee deebi’utti Daawit Solomonirratti harka isaa fe’ee, “Mootichaaf murtee kenni,” jedhee kadhateera. Innis uummata kana dhugaan akka bulchu gorseeni. Solomoon yeroo sanatti nama waggaa 12 ture. Daawit Solomooniin, “Ilma koo nama ta’i” jedhee waan gorseef gorsa abbaasaa kana dhagahee Gabaa’onitti aarsaa dhiyeesse. Gooftaan aarsaa Solomoonitti gammadee Solomooniin maal akka
barbaadu gaafateen, “Ani kanan si kadhadhu qabeenya miti bahaaf gala koo kan hin beekne daa’ima waanan ta’eef laphee hubatu kanan uummata kana ittiin bulchu naa kenni!” jedhee kadhateera. Gooftanis kan kadhattes kan hin kadhatiinis siif kenne jedheeniira (1Mot 3:4)
Mootii ta’ee murtee inni ogummadhaan guutamee dabarse keessaa tokko kana. Guyyaa tokko dubartoonni lama mana tokotti halkan tokkotti daa’ima dahanii tokko osoo raftu irra gara galtee daa’ima ishee waan ajjeefteef ishee kan biraa sana jalaa hattee of jala goote. Haati sun immoo yoo hirribaa kaatu mucaan kan ishee akka hin taane barte. Kana irratti wal lolanii dhufani nuuf murteessi jedhaniin.
Lamanuu nutu dhahe jedhan. Yeroo kana mootichi daa’imicha bakka lamatti baafadhaa jedheen. Isheen haati dhugaa sun garaan hin dandeenye ture. “Lakki ishiif haa ta’u malee bakka lamatti adda hin hiramiin,” jette. Isheen kuun garuu tole jette. Kanaan, “haadha dhugaan kan ‘ilmi koo akka hin duune’ jette sanadha jedhee ishee dhugaaf murteesseera. Kunis, Israa’eloota biratti ni dhagahame. Abbaan isaa Daawit mana qulqullummaa ijaaru yoo barbaadetti inni akka hin dandeenye ilmi isaa garuu akka ijaaru itti himamee ture. Solomoonis gooftaan ogummaa isaa ibseefii mana Waaaqayyoof ijaareera. Kadhannaas achinatti taasiseera. Waaqayyos nama achitti kadhatu akka maaruuf waada galeeraaf. Mana qulqullummaa kanas waggaa 20 keessati xumureera (2Seenaa baraa 8). Bara 586 Dh.K.D Silminaasoor mana qulqullumaa kana diigeera.
Booda garuu Solomoon Waaqayyoon mufachiisuu eegale. Kan dubartii heddu, jaalatu ta’e. Haadha mana 700 fi sanyoo 300 godhate. Dubartoonni kunis hanga waaqharkee isaaniif sagaduu gahutti laphee isaa jalaa fudhatan. Gooftaanis, “Ilma keerratti motumma kee bakka lamattan addaan baasa” jedhee adabeera. “Mooticha Daawitiif waadaa waanan seeneef si irratti wanta hamaa hin fidu,” jedhe (lMot 16).
Boodas gaabbii galee dhiifama erga gaafateen booda dhalatee wagga 52tti boqote. Waggaa 40 Israa’eliin bulcheera. Kitaabota hedduus barreesseera. Ayyaanni yaadannoo isaas Waxabajjii 23 dha.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!
Mootii Daawit
Daawit qomoon isaa Yihuudaadha. Abbaan isaa Iseeyyoo ta’u haati isaa immoo Hublii jedhamu. Haati Daawit bareedduu turte. Ollaatti nama wayii jaalattee innis ishee jaalate. Lamaanuu fedha isaanii tahuu agarraan Iseey karaa dheeraan deema jedhee manaa bahuun halkan namicha sana fakkaatee dhokfatee dhufee ishee waliin bule. Haati Daawit guyyaa sana ture kan Daawitiin ulfoofte. Kanaaf, faarfannaa isaa irratti,
• “Kunoo haati koo badiidhaan na ulfooftee cubbuudhaanis na deesse,” kan jedheef Faar.50/51:5.
Hanga guddatuttis tiksee abbaasaa ture Saa’ool waliin yemmuu Filisxeemotatti duulanis Gooliyaadiin furrisaa (borongodaan) takkaaa adda dhahee isa ajeesee jira. 1Saam.17:45-51. Kanaanis,
• “Saa’ool kuma ajjeese Daawit kitila ajjeese,” jedhanii sirbaniif.
Kana irraa kan ka’e Saa’ool mootichi Daawititti hinaafe. Garuu, intala isaa Meelkooniin Daawitiif kennuufiidhaaf dura waadaa waan galeef isa dhorkachuu hin barbaanne. Saa’ool Daawitiin ajjeesuuf yemmuu mari’atettis Meelkool dhageesseee, Daawitii akka baqatu itti himtee jalaa dheesseera. Guyyaa tokkos Daawit bakka dhokatetti mooticha Saa’ooliin argee isa ajjeesuu osoo danda’uu dhiisee mallattoof qofa harkatti huccuu mooticha tarsaasee qabate. Saa’oolis yemmuu argu boo’eera.
Yeroo holqa Faaraan jiru namichi sooressi Naabaal jedhamu tokko sirna qopheessee nyaataafi dhugaatii qopheessee yoo nyaachisu argee Daawit namichaan, “Waan nyaatamu nuuf ergi jedha Daawit jedhaatii itti naaf himaa” jedheen. Namichis, “Daawit Eenyu?” jedhee dide. Haati warraa Naabaal immoo Abeegiyaa jedhamti. Hoolaa 5 qalsiistee Daawitiif ergiteefii jirti. Booda Naabaaliin, “Daawit si barbaadee dhufe.” jennaan rifatee guyyaa 10ffatti du’e. Abeegiyaatiinis gadda ishee erga fixattee booda Daawit haadha warra godhateera. Yemmuu Saa’ool Filisxeemota harkatti kufee du’us Daawit Saa’ooliifi ilma isaa Yoonaataaniif walaloo walaleessee boo’eera. Du’a Saa’ool boodas Daawit Mootii ta’ee muudameera. Taabota Tsiyoonis deebiseera. Meelkool yeroo inni Taabota Tsiyoon duratti utaalu agartee,
• “Mootiin akkamitti akkana ta’a?” jettee isa tuffatte. Tuffii ishee kanaanis Waaqayyo ishees dhala dhowwate (2Sam 6).
Bara sanattis raajaa Naataan Daawit bira yoo dhufu Daawitiin fuulli isaa gaddee arge. “Maal taatee gadditaa?” jedhee yemmuu gaafatu, “Ani mana bareedaa keessan taa’a Taabotni Waaqayyo immoo mana akkasii keessa taa’a” jedhe deebiseef. Innis mana qulqullummaa Waaqayyoo ijaaruu barbaadee ture. Haa ta’u malee, “harka isaatti dhiigni namootaa waan dhangala’eef si osoo hin taane Ilma sirraa dhalatutu mana koo naaf hojjeta jedha Waaqayyo,” jedheen. Daawit Beersaabee argachuuf jedhee abbaa warraa ishee Ooriyooniin
ajjeesisee ture. Booda garuu hojii isaa kanatti gaabbee Waaqayyo dhiifama taasiseefii jira. Akkuma raajichi Naataan jedhe ilmi isaa Solomoon mana qulqullummaa Waaqayyoo ijaaree jira.
Waaqayyo mooticha Daawitiif kennaawwan torba kenneeraaf. Isaanis
• kennaa raajii dubbachuu,
• kennaa fayyisuu,
• kennaa lubummaa,
• kennaa mootummaa,
• kennaa faarfannaa,
• kennaa humnaafi
• kennaa hedduu argateera.
Mootichi Daawit Israa’eliin waggaa 40f bulche. Kitaaba Faarfannaa boqonnaa 150 qabu isatu barreesse. Mudde 23 yaadannoo boqonnaa isaati.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!
Geediyoon
Dhaloonni isaa qomoo Minaasee keessati. Abbaan isaa Iiyyoo’aas jedhama. Oofiraa keessa jiraataa ture. Guyyaa tokko midiyamota jalaa dheessuuf halkan yoo dhokatee qamadii dhahu ergamaan Waaqayyoo itti muldhatee, “Gooftaan sirra buleen, ‘Israa’eloota Midiyaam jalaa bilisa baasa koottu siin jedha’ jedhiin” jedheen. Geediyoonis ergamichaan, “Erga akkas ta’ee na eegi,” jedhee sa’a qalee wareega dhiyeesseera. Ergamaan qabannaa isaatiin aarsaa inni dhiyeesse tuqnaaniif gubateeraaf. Geediyoonis deebisee, “Oobdiirra rifeensa hoolaa nan diriirsa, sana booda yoo fixeensi rifeensa kana qofaarra bu’ee lafti kaan immoo gogaa ta’e ati narra bultee ijoollee Israa’eel akka fayyistu nan bara” jedheen. Akkuma jedhe fixeensi rifeensicha irra qofa bu’e. Kana qabatee gara qomoo isaatti ergaa ergee namoota kuma 32 walitti Gooftaanis, “Namoonni ati walitti qabde baay’ataniiru, jabina keenyaan diina moone akka hin jenne kan sodaate haa deebi’u,” jedheen. Yeroo kana kumni 22 keessaa ni deebi’an. Ammas lagarra gahanii, “Warra jilbiiffatanii bishaan dhugan deebisi,” jedhamnaa ni deebise. Namoota 300 qofa qabate Midiyaamotatti duule. Gara isaaniittis nama ergisiisee waan jarri jettus erga dhagayee booda, “Faaggaa 300fi Faanosa 300 qopheessuun akkan ani isinitti agarsiisu taasisaa!” jedheen. Yoo achi gahu humni kan Waaqayyoti jedhee faanosii dhaamsee faaggaa afuufe. Midiyaamonni rifatanii baqataniiru (Abboota Murtee 7:1)
Sana booda Israa’eloonni, “Siif bitamna,” jennaan, “Waaqayyoof bitamaa! Anaaf garuu warqiifi meetii naa kennaa,” jedheen. Geediyoon ijoollee 70 dhalcheera (Abboota Murtee 8:31).
Walumaa galatti seenaan isaa kitaaba abboota Firdii/Murtii/ boqonnaa 6-9 irratti bal’inaan ni argama.
Guyyaan yaadannoo isaas Muddee 16 dha. Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa
ta’u. Ameen!
Somsoon
Somsoon jechuun ‘Waaqayyoof isa haaraa’ jechuudha. Qomoo Daan irraa dhalate. Haati isaa Intikuyi abbaan immoo Maanuhee jedhama. Haati isaa dhala dhabdee yeroo dheeraaf boo’aafi gaddaa turte. Guyyaa tokko garuu osoo isheen qoraan guuraa jirtu ergamaan Waaqayyoo gara isheen qoraan guuraa jirtu ergamaan Waaqayyoo gara isheetti dhufee, “Ilma waan deessuuf daadhi waynii hin dhugin akkasumas wanta xuraa’a ta’e nyaachurraa of qusadhu! mucaa dhalatu kanas Waaqayyoon jalqaba irraa waan filatameef mataa isaarra haadduu(qarabaa) hin kaa’inaa (rifeensa isaa murinaa)” jedheen. Isheenis wanta dhageesse kana abbaa manaa isheetti himte. Abbaan manaa ishees, “Yaa gooftaa namni Waaqayyoo inni ati ergitee turte sun deebi’ee gara keenya dhufee mucaa dhalatu sana akkamiin akka guddisnu nutti haa himuuf si kadhanna” jedhe. (Abboota Murtii 13:8). Waaqayyo kadhata Maanuhee ni dhaga’e. Ergamichi nama fakkaate sunis lammata itti muldhate wanta dura dubbate irra deebi’ee ibseef. Maanuheeniifi haati manaa isaa qalma re’ee aarsaaf dhiyeessanii ergamichis labooba ibiddaan qalma isaan dhiyeessan keessa gara samiitti yemmuu ol ba’u ni arganii adda isaaniitiinis gadi ni gombifaman. Akkuma jedhames haati warraa Maanuhee Somsooniin ulfoofte deesse.
Somsoon dhalate erga guddatees, jabaa cimaa ta’e. Waggaa 15 yoo ta’u abbaa isaa waliin gara Timnaat osoo deemanii gara bosonaa seenee osoo jiru leenci itti dhufnaan harka isaatiin (aboottee isaatiin) dhahee leencicha ajjeesee bira darbeera. Timnaatitti dubartii bareedduu tokko argee abbaadhaan, “Na fuusisi malee,” jedheen. Abbaan isaa garuu, “Sanyii keenya warra abdii qabu seeraan buluufi warra dhagna qabate keessa ni dhabde moo?” jedhee dide. Somsoon garuu, “Isheen ija kootti tolteerti na fuusisi” jedheen.
Guyyaa muraasa booddee ishee fuudhudhaaf yoo deebi’u yaadate leencicha kana dura abootteedhaan dhahee ajeesse sana yoo ilaalu qoonqoo leencicha du’ee keessatti kanniisni damma dammeessitee turte. Dammicha sana muree haadhafi abbaa isaa nyaachise. Ergasiis dhaqee intalattii/shamarritti/ wajjin ni haasa’e itti toltes. Abbaan isaas gara mana shamara ishee Somsoon fuudhuuf dubbate bira ni dhaqee sana booda cidhis ni qophaa’e. Warri naannoo sanaas cidhi qophaa’uu agarraan namoota 30 hamaamota qopheessan. Somsoon warra hamaamota dhufan kana hibboo guyyaa sadi keessatti deebi’u isaan gaafate. Yoo deebisuu baatan garuu wayyaa quncee talbaarra hojjetame soddomaafi uffata guutu soddoma naaf kennitu jedheen. Hibbichi inni gaafates akkas jedha:
“Isa nyaatu keessaa wanta nyaatamutu ba’e; isa jabaa keessa wanta mi’aawutu ba’e,” jedheen.
Isaan garuu guyyaa sadi keessatti hiikkaa hibboo sanaa himuu hin dandeenye. Garuu, haadha manaa isaa gaafatanii isheen isatti boossee iccitii isaa dhageessee firoottan isheetti himte. Iccitiin hibboo isaas leencaa fi damma isa seenaa Somsoon raawwate sana ta’uu itti himan.
Innis, “Osoo ishii dirqisiinu baattanii hin beektan ture,” jedhee moo’amuu isaatiif wanta gaafateme inni ni kaffale. Aarii guddaadhaan manasaatti gale. Warri Filisxeemotaas haadha manaa isaa warra inni miinjee godhate keessaa tokkotti jalaa heerumsiisan.
Yeroo kana dhagahu Somsoon waangoo 300 qabee xomboora itti hidhee isaan midhaanitti gadhiise midhaan Filisxeemotaa gube. Innis holqa Etaam keessa taa’e. Warri Filisxeemotaas sababa inni haadha manaa isaa nama biraatti jalaa heerumsiisaniif balaan kun akka isaan irra gahe yemmuu hubatan haadha mana isaafi abbaa manaa ishee ni guban. Holqa sana keessayis hidhanii funyoon qabanii gara Filisxeemotaa deeman. Ummanis Somsoonitti wacuu eegale. Afuurri Waaqayyos isaaf ni dhufeef. Yeroo sanas Somsoon lafee mangaagaa harree tokko fudhatee ittiin namoota kuma tokko ajeese. Iddoo sanas ‘Raamaat Lehi’ jedheen. Innis ‘tulluu lafee mangaagaa’ jechuudha.
Somsoon yeroo sanatti garmalee bishaan dheebote. Waaqayyoonis ni kadhate. Waaqayyos kadhaa isaa ni dhagahee bishaan mangaagaa harree sana keessaa ni burqisiisef, innis dhugee jabaate. Bara sanattis Somsoon waggaa 20’f Israa’eloota bulche.
Ergasii booda Somsoon dubartii Daliilaa jedhamtu tokko ni jaalate. Humni isaas garmalee jabaa ture. Kanaaf, warri Filisxeemotaa gara dubartittii dhaqanii, “Humna inni ittiin dadhabu gaafadhuu nutti himi,” jedhaniin, Isheenis isatti watwaatte jennaan yeroo lama sadi sobee wanta biraa itti hime.
Boodas diinni kee siif dhufan yoo jettuun ni ka’a. Xumura irratti garuu, “Ati sin jaaladha jetta malee ana hin jaalattu humni kee kun eessaa akka dhufe natti hin himtuu?” jettee dhiphistee qabatte. Innis humni isaa rifeensa isaa keessa akka ta’e; erga dhalatetiis akka rifeensa hin haaddanne isa dhugaa hime. Isheenis, daadhi wayniitiin macheessitee rifeensa mataa isaa irraa haaddee. Sana booda yemmuu isheen, “Somsoon ka’i diinonni kee siif dhufan,” jettuun humni isaa isa waliin waan hin turreef danda’ee hin kaane. Kanaanis qabamee harka diinota isaatti kufe. Diinonni isaas sibiilan miilla isaa hidhanii, ija isaa lamaan keessaa baasuun akka midhaan daaku taasisan.
Rifeensi mataa isaas yeroo guddachaa dhufutti humni isaa deebi’aafii dhufe. Guyyaa tokko ayyaana taasisanii, “Namicha jaamaa sana nuuf fidamee nuhaa taphachiisu,” jedhaniin. Namni tokko isa masakaa fidee isaan gidduu dhaabe. Yeroo kana Somsoon utubaa manaa harka lamaan qabatee, “Yaa Waaqa gooftaa koo bakka ija koo lamaanii lubbuun koo har’a warra Ilooflii waliin
hu baatu,” jedhee utubaa tokko harka bitaan utubaa tokkos harka mirgaan yoo rukutu kan darbii gubbaa jiranis kan lafa jiranis hundumti badaniiru. Osoo lubbuun jiru kan ajeese irra kan yeroo kana ajeesetu baay’ata.
Somsoon kan jiraate naannoo bara 1300 Dh.K.D dura(Abboota Murtee Boq. 13 hanga 16).
Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqullicha kanaatiin nutti haa araaramu. Sugni isaas nu waliin haa ta’u. Ameen!
Ani Oromoodha
Oromumman koos bitamee yookiis guddiffachaan yookiis immoo maqaadhan kanan argadhee miti. Kanan dhaladhee Oromoo guddeddaan malee guddiffaachan miti. Orommummaan dhiigaa kooti dhigaa keessaa koo kan eenyuu iyyuu ittii naa jijjiirruu hin dandeenyee eenyuumaa koo isaa dhugaadha. Eenyummaa koo kannan eenyuu oliittii itti nan gammadaa. Garuu, beektaa sababaa gammachuu koo? Rakkoo hin qabu yoo hin beektu ta’ees nan sitti hima na dhagahii; sirriittis naa qalbeeffaadhu. Oromummaan koo kan keennatti malee kan kadhaannaa miti. Kan naaf kennaames gaafadheen fuudhe sitti hin fakkaattiin. Waaqni inni ardiin kana dirriirseefi sammii kana utubaa malee dhabee ofii isa feedha isaan kan inni naaf keenne kennaa koo isaa guddaadha. Anis kennaa koo kana dabarsee eenyuufi iyyuu hin keennu. Akkamiin keennaa koo kana dabarseen ormaaf kennaa? Mee ati yaa nama koo ofii ilaali. Kennaan koo kun har’a gahuuf aarsaa hedduuttu itti bahee. Oromoo ta’uu isaaniin goototni hedduun sirnaa abbaa irreen warraa nama nyaatuun lubbuun isaani darbee, kana qofaa settee dhiigaa hedduuttu itti dhangaala’ee, arsaa hedduuttuu itti ba’ee har’a as nuu birraa ga’ee. Atis mee ilaali eenyuumaa keennaan naaf kennammee; aarsaan itti ba’ee yoon har’a baraa dhalottaa koo kana keessa dabarsee ormaaf ladhee laffeen gootootaa qorattii ta’ee; dhiigii isaanii galanaa ta’ee akka inni naa liqimsuu dhugaan sitti hima akka ati naaf beektu.
Ani eenyuummaa kootti eenyuu caala itti nan boonna. Kannan itti bonnuu lafa ka’ee akkasummaan sababa laftii oromoo balaa ta’eef yookiis sababaa uummatni oromoo hedduu akka cirraacha galaana biraa; akka urjii sammii irraa ta’eef osoo hin tannee akkumaan duraan sitti himee ani oromoo tahuu koo qofaaf nan bonnaa. Kannan bonnuu kunnis aadaafi seenaa sabaa koo dagagsuufi bal’isuun eenyuu birraatti illee tannaan waa’ee aadaa sabaa koof osoo dubbaattii hin deebi’iin dubbaachuun malee ukkamsee, dhooksee, cunqursuun miti yookiis bakkaa oromoon hedduun argammannitti uffaattaa aadaa oromoo koo uffaadhee midhagee isaan birattii qofaa jaallattamuuf miti kannan ittin boonnu. Oromoon bara durii kaasse iyyuu kan inni dhiphaacha turees ormoottaan qofaa osoo hin tannnee Oromoo dhumaa obbolleessaa isaanittinii. Akka naa hubbaattu shakkii hin qabu. Kunnis, Oromoon durii irraa kaasse kan isaatti baqattee dabarsee hin laattu ni guuddiffata. Ani garuu, nan guddaadhe osoo hin tannee nan dhaladhee.
Ani dhaloottan oromoodha. Isaan kun garuu, sabaa oromoo kan cuunqursaan, kan dhiphisaan, kan rakkissaan waan tokkoo irraa ka’uunni innis oromoon lafa bal’aa akkumaa qabu albudaa inni lafa bal’aa kan irraa argattus hedduu akka ta’ee gaafii hin qabu. Yaa namaa koo kunnis maalif seette? Sababnii isa akkumaa jeeddalli gogaa hoolaa uffaatte hoolaa fakkaattu garuu immoo hoolaa hin tannee isaan kunnis oromoo fakkaattuu, uffaataa oromoos uffaattu, nyaata oromoos nyaatu garuu oromoo dhabaamsisuun kaayyoo isaanii isaa jalqabaafi xumurraatti. Ani garuu yaa namaa koo, barri namootta akkasii dhummaa jirtii ta’aa jedheen yaada. Ani oromoommuumma kootti nan gammaada. Gammachuun koo seenaa oromoo bal’isuufi tokkummaa sabaa koo arguun malee akka gaata muluu baqellaa waal harcasee ilaaluun miti. Har’a garuu, kannan baayee gadduu keessa tokkoo aadaa sabaa isaa bal’a kannaa yeroo isaan afaan oromoo beekna jedhan jal’isaan, balleessuf yaalli taassisaan gaafan arguu garaa naa gubbaattaa, yaada naa dhiphaatta, qalbii naa rarraa’aa. Aadaa sabaa koo ammayyeessuu barbaadu, bifaa birras itti naa jaala ummuu.
Yaa nama koo, ati maal jeettarree isaan kun yoo isaan caaltee malee jechaa kees hin fuudhattan sababnii isa waan tokkoo qofaadha. Innis isaan akkassii kun beekamtii qabachuu isaannii malee maal hojeecha akka jiraan waan dagattanniifi. Ati garuu, mee yeroo waltajjii irraatti affeerramtu sirrriitti caaqassi sirnaan hordooffi. Waan hedduu akkaa ati argaattu shaakkii hin qabu. Otummaa kun jiruu iyyuu garuu ani yaa nama koo waa’ee eenyuummaa koo sirriitti waannaan beekuuf itti hin leeyya’uu jabbaadhu nan jedhannis nan jechuu baattanis ani gonkumaa hin gabbuu. Mee hubbaadhu, osoo sabummaan filaannoon akkasumaa biyyiis tahee namnii hedduun miti afrikaa guttuun biyyoottaan guddaattan jiraatta malee biyyaa afrikaa kan hin jirtaan ture. Ani kanan eenyummaa kooti bonnuu sababnii inni birraan duraa yoon of fudhaadheen waanta bira fudhadhaa. Namni dursaa namummaafi eenyuummaa isaa hin fuudhanne gonkumaa lafa kannaa irraa jiraachuun itti ni ulfataa. Waa’een eenyuummaa ofii immoo dhugaadha waaan hundaa ni caalti.
Eenyuummaan kee maalattoo keedha. Eenyuummaan kee asxaa keedha. Goga bifaa kee jijjiiruu ni dandeessa. Garuu, gonkumaa enyuummaa kee jijjiirru hin dandeessuu. Sababni isaa, enyuummaan kee kan keessaa kee jiruudha malee isa alaan muldhattuu bifaa kee miti. Eenyuumaan kee kan laphee keetti qabattee sammuun kee yeroo maraa ittiin of beeku enyuummaa yeroo bara baraatti. Enyuumtu eenyuummaa isa haaqu yookiis faalluu hin dandaa’uu. Garuu, namnii kammuu of mormuu ni dandaa’aa. Namni eenyyuummaa isaa mormee immoo namaa sammuu isaan wal lolleedha namnii sammuu isaan wal lollee immoo nama maraattedha. Namni maraatte laphee dhabbee miti garuu sababaa yaadafi dhiphinnaa sammuu isaan wallii galluu hin dandeenyeef of gad dhisuuf dhirqamee. Namni lapheen isaa hojeechuu diddee ni du’aa malee hin jiraattu. Maalif seette? Motorraa konkoolata ni beekta yoo motorii kun hojjeechuu diddee konkolataan sun akka dhabaattuu eenyuumtuu hin shakkuu akkasummaa lapheen immoo motoraa ummaan nama keessa ka’ee yoo hojii dhabee ni du’aa jechuudha. Kannafu, Namni gaafa eenyummaa isaa fuudhachuu diddee sammuu isaan waal lollaa adeemsa keessa immoo daandii maraattuummaa irraa gala kannummaan marraatta jechuudha. Namni eenyummaa isaa hin fuudhanne namaa essaa akka dhufeefi essaa deemaa akkaa jiruu hin beeknedha. Nama akka godhaan ta’uu jechuudha. Kunis bishaan gabbattee irraafi alladduu bishaan keessaatti fakkeeffama jechuudha.
Hubbaadhu yaa nama koo, ati har’a waan guddaa argaachuuf akkaa naa biraa dhuftee shakkii hin qabuu. Waa’ee oromummaa keeffis kannaan duraa akkaa turtee caala akka har’aa egaltee yaada addaa gaariifi mishaa akka qabaattuu hin shakkuu. Anis, eenyuummaa koo isaa qallii kanna dabarseee gonkummaa ormaaf hin ladhu. Baraa dhaloottaa keenyaa kannaa keessa wantonnii hedduun sababaa oromoo ta’uu keenyaan nu muddaacha jiraan tokkoofi lamaa qofaa miti. Waan hedduudha; isaan kun hundii maalif seette? Guddaachuu ummaattaa oromoo waaan isaan hin jaallannef bakkaa gallun nuuf ta’uu hundaa nuu dhorkaattu. Ani garuu dhugaan sitti himaa akkummaa ni turtii malee ni urtii jettee boombiin ni turaa malee kan keenyaa hundaa ni deefannaa. Oromoon hundii inni kabbaafi kibbaa inni bahaafi dhihaa inni gidduu galleessaa martii tokkoo ta’uu qaba. Tokkoo jechuun lamaa yookiis sadii miti. Oromoon oromoodha malee sabaa lagaan, naannoon, caaffeen, goxiin, garreen waal hiruu miti.
Ani milkaa’iinnaa ummataa oromoof hojeechuun naaf ni ta’aa. Atis hojeechuuttuu siif ta’aa. Anifi ati kana hin hojeennuu tannaan maalirree orommummaan keenya. Oromoo oromoo jechuun qoftii bu’aa bussuu tokkoo iyyuu hin qabu. Guyyaan har’a, har’a keessaas ammaa. Nutti amma ittiin hin hojeennu tannaan eenyuu ittiin nuuf haa hojeettu?
Ani akkumaan duraan sitti himee oromoo ta’uun koo dhiigaa koon malee maqaa koon miti. Maqaan koo ittiin wammamaa moggassaa warrii koo naaf keennaniidha. Enyuummaan waan tokkoo yeroo maraa mogassaa maqaa isaa qofaan beekama miti. Kan nama ibsuu keessa namaadha. Yeroo ammaa maqaan oromoo hedduun waan baay’ee jaallattamuumaa argatteef ormoonni iyyuu mogaffaacha jiruu garuu keessi isaani waan biraadha maqaan isaanii garuu immoo kan keenyadha. Anis yaa namaa koo kannumaafi kan maqaan itti waamamaa malee enyuumaa ofii kan ibsuu miti kannan siin jedhe. Eenyuummaan kee dhokattaa keessaa laphee kee kan namnii hin arginee kan atiifi ati qofaan beektudha waa’ee sabummaa keetti. Hedduun har’a maqaa oromoo qabaachuun dinnaa oromoo akka ta’aan hin dagaattiin; akkasumaa maqaa oromoo osoo hin qabattiin waa’ee oromoof jecha
a oromummaa isaaniif jechaa kan of dabarsaan hedduun akkaa jiraannis hin irranfaattiin.
Yaa namaa koo, oduun sitti dheerreessee miti? Waa’een eenyuumaa koo dubbaattamee yookiis himaamee hin dhumuu. Ani garuu kannan dhumaa irraatti siin jechuu barbaaduu waan tokkoodha innis akkasi. Ati jireenya kee, barumsaa kee, hadhaa warraa kee, jaallale kee waan hundaa jijjiiruu dandeessa garuu gonkumaa gonkumaa eenyuummaa kee jijjiiruuu hin dandeessuu. Eenyuummaan ofii akka goddanniisaa kan nama irraa baduu hin dandeenyeedha. Ani ammaas dhugaan sitti himaa naa dhagaa’ii eenyuufi iyyuu tannaan waan qabduu kam iyyuu keennif garuu eenyummaa kee gonkummaa gonkummaa hin laatin. Eenyuummaa kee malee ati yoom iyyuu hin bareedu. Biyyaa feette deemi biyyaa feettes dhaqii eenyuummaa kee malee ati achiittis asiittis bareedu hin dandeessu. Ani ofii koo oromoo sabboonnaa isaa gochaan malee afaaniin hin boonnee ta’uu koo sitti himmerraa. Akkan midhaguu kan naa taassisuu eenyuummaa koo isaa maallatoo naaf ta’eedha malee isaa bakkeen mul’aattu bifa koo miti. Atis yaa nama koo, eenyuummaan kee si keessa jiraa of keessa baase mul’isuu kan dandaa’uu sii qofaadha. Yeroon ati itti mul’istuus ammaa kannaaf osoo yeroo qabduu yeroo kee itti fayyaadami. Waan ati booda argachuu hin dandeenyee yeroon akka sirraa hin dabbarsinee. Dhumaa irraatti waallalloo kanna gadii sirriitti naa caqassii. Waallallon koo gababaa ta’uus ergaan isaa garuu hedduu akkaa inni dheerrattuu shakkii hin qabuu kannaaf sirnaan naa qalbeeffaadhu!
BEING OROMOO IS NOT A CHOICE THAT IS A WILL OF GOD!!! I AM HAPPY TO BE OROMOO!!
Oromoo koo oromoo koo,
Aadaa bal’aa qabdaa Kan addunyaaf latuu,
Kan ofii dhisuudhaan maaf ormaa kadhaattu?
Oromummaa kooti boonu maafan dhisaa,
Aadaa koo ibsaachuu maalifan of dhoksaa,
Oromummaa koos maaliffaan ukkamsaa,
Baaaseen agarsiisaa addunyaatti mul’isaa,
Oromoo ta’uu koos isaa dhugaan ibsaa,
Dhara kan hin qabnee haqummaan oddeessaa,
Isaa kan koo ukkamseen biyyaa essaan geessaa? (2x)
Asumattaan ibsaa oromoo ta’uu koos har’ummaan beeksisaa,
Kannaa qofaa miti hojiin agarsiisaa,
Hojiin agarsiisaa seenaa saba bal’aa addunyaatti mul’isaa,
Warreen of dagataan tutuquun dàmaqsaa,
Bakkaa rafee turee nasuun rifachisaa,
Hiribbaas damaqsaa Seenaa saba bal’aa sirnaan agarsiisaa,
Wareen of dagataan hiribbaa damaqsaa,
Seenaa dhokfamees sirritti mul’isaa. (2x)
Orommummaan keennadha,
Kan naf lattamee dabarsee eenyuuttaan ladha?
Oromoo ta’uu koos sirriittan ibsaadha,
Oromummaa koos sirrittaan jaalladha,
Filaannoo koo miti keennaa ummamaatti,
Kanaaf itti hin gabbuu oromummaa kootti,
Dabarsees hin ladhuu badhasaaa addaatti,
Kan birraas hin feedhuu ofiis hin jijjiirru oromummaa kootti.(2x)
Addarraadhas jedhee ormaatti hin ladhu,
Waa’ee isaa kennaa koos gonkummaa hin dagadhuu,
Isaa kan koo jibbees kan ormaa hin jaaladhu,
Kennaa koos dabarsee ormaatti hin ladhu,
Oromoo ta’uu koos tassaa hin irranfadhuu.(2x)
Eenyuu feedhee argattee,
Sabbuummaa barbaadees jaallattee filaattee,
Hunduu irraanfattee keennan isaa argatee,
Osoon kana hin tannee ta’ee jechuun of cheepha’ee,
Saba biraa ta’uuf kuttatte hidhatte,
Wantaa hin jijjiiramnee jijjiiruu filaatte,
Maalummaa akka ta’ees of dagattee,
Seenaa isaa kan ormaa fudhee marxifattee,
Kansaa irraanfachuun kàn ormaa fuudhattee,
Aadaa isa baleessuuf ormaan mari’attee,
Dhabamsisuudhafiis hiidhatee itti kaattee! (2x)
Oromoommummaan keennaadha,
Kan keennes waaqadha,
Jaalachuun mirgaadhaa,
Baalleessuun yakkaadha,
Eebbissuun eebbaadha,
Kannaaf oromoo taa’uun yakkaa miti badhassaadha,
Badhasaa addaa keennaa uummammaadha,
Oromoommummaa kooti nan boonaa naan gammaadaa!!!(2x)
Egaa yaa nama koo, waan guddaa har’a akkaa argaattee hin shakkuu; yaadnifi qalbiin kee siif haa milka’uu qajeelatti ejjeedhuu ani oromoodha ebbaa malee abarsaa hin filaadhu jiraadhu gammaaddi oromummaa keettis boonnii oromoof hojeedhu oromoof jiraadhu inni foon laffee kee irraatti si hin midhuu jaalladhu dinnaa isaas irraa qoolladhu. Bobbaa’ii gali nagaan naaf jiraadhu oromoo ta’uu kees sirritti ibsaadhu. Yaa nama koo oromoo ta’uun koo naaf waan guddaadha. Gaafan sin jedhuu ani oromoo ta’ee nama lagaafi amantiin waal qodduu hin jaalladhu. Sababni isa, namni bifa kannaan oromummaa isaa ibsuu nama oromummaaf dhabaattu osoo hin tannee nama lagaafi amantiin jiraattudha. Isaan akkasii waaqni inni isaan ummee osoo isaan dhabamsiisee lammatta uummamuu danda’uu ta’ee osoo ummamnii gaariidhan jedhaa. Warrii akkasii warraa ergamaa amantii deeman malee warraa ergamaa sabaa deeman miti. Amantiin kan nama dhuunfatti lagni immoo tooftaa abbaan irree itti fayyaadamee ummataa bittuudha. Kunis, bifa isaaf toluun isaan garboomsuuf jechaa dinnummaa walli walli isaa wajjiin akka sabnii sun kaasufidha. Sanna booda ofii fidee ofii fiixe akkumaa jedhuu oromoon ofii akka namnii lagan waal qodduu godhuu ofii isaani immoo kottaa wallittaan isiin arrarsaa jedhu. Yaa nama koo ati nama beeka akka taatte si hin shakkuu jabbaadhu waa’ee eenyuummaa keef cimii. Sirrinnii jiruu yoo akka oromoon waal qodduu godhee illee ati garuu oromoon waal qooddutti hin amaniin. Kun kijibaa abbaa irreetti. Oromoon oromoodha malee lagan yookiis amantiin wal qoodda miti. Egaa dhumaa irratti oduu durii tokkoon si yaadachisaa naa hordoofi.
Dur jedhaan Leencaa, warrabeessafi jeedallaa turaan isaan sadaan iyyuu horii qabu. Leencii Sangaa qaba, Warrabeessii sa’aa qaba, jeedalli haarree qaba ture. Yeroo hundaa horii isaanni sadaan dabarreen tiikfattuu. Osoo dhumaa kannaan jirraanni gaaf tokkoo Leenci Warrabeessaan yaa waarrabessaa mee gaafiin si gaafadha? Jedheen. Warrabessis tole jedhe. Mee akkammiin horii keenya kana nyaannu jedhee gaafattten. Warrabessis maal rakkoo qaba ati kan kee nyaatta, ani kan koon nyaadha, jeedalli kan ishee nyaatti jedheen. Yeroo kana Leencii waan hedduu arreef abbootteen warrabeessa dhahee ijaa tokkoo ittii jamsee. Kan warrabeessi kannas hin dubbannee ni dhisee. Guyyaa bira immoo akkasumaa leenci jeedallan gaafatte. Yoos, jeedalli deebi akkas jedhuu laattef maali yaa obbo guddaa kun waan salphaa miti moo? Kan koo yoo ganamaa nyaatan, kan warrabeessa guyyaa yoo nyaattan, kan keessan immoo irbaatta godhattuu yeroo jettuu Leenci akkamitti akkas bartee jedhee gaafatten. Jeedallis ijaa warrabeesaa irraan barree jedhe. Egaa yaa nama koo, waanti ani jechuu barbaadee iffaa akka ta’ee abdii koodha. Nutti har’a isaa darbee irraa hin barru yoo ta’ee dinnii keenya yoom iyyuu nuuf hin cissuu. Seenaa darbee irraa haa barruu, Akkamiin oromoon akka miidhamma turan. Hin soddattin; Ani oromoodha!
Sirnaa Gaa’elaa (Fuudhaafi Heerummaa)
SIRNAA GAA’ELAA
Maqaa Abbaa Ilmaa Afuura qulqulluu Waaqayyoo tokkoon, Ameen! Maatiiwwan Waaqayyoo nageenyi Waaqayyoo, araarsumaan haadha keenya qulqulleetti dubroo Maariyaam bakka jirtaan biyya jirtaan hundaatti isiniif haa ta’u. Galanni Waaqayyof haa ta’u. Anis kunoo nagaa kootti. Hundumtii keessannis nagaa keessan jedhee nan abdaadha.
Maatiiwwaan Waaqayyoo barreeffamni har’aa yoo xiqqoo ishee kan dheeratu fakkaates garuu osoo hundii keessan dubbistani fiixanii akkasumaas hiriyoota keessan biroo qoodani natti tola. Gaaffin waa’ee gaa’elaa hundaa keenya kan ilaalattudha. Nutti gaa’ela akkamin fuudhu/heeruma akka barbaannu illee kan keessatti of ilaalu dandeenyudha. Barreeffama kana keessattis jalqabii gaa’elaa, barbaachisummaa gaa’elaa, raawwii sirna gaa’elaafi kennaan gaa’elaan argamaan maalfaa akka ta’aan ilaala. Hangaa dandeessan dubbisaa.
Gaa’eli kan jalqabame abbaa fi haadha ilma namaa hundaa Addaamiifi Hewaan gidduuttidha. Kan bu’urees hundaa’ol kan ta’e Waaqayyo uuma keenyadha. Waaqayyo qofummaa Addaam ilaalee
=> Namni qofaa isaa ta’uun gaarii miti jechuun gargaartu mijattuu (gaari) akka taatuuf cinaacha isaarra lafee tokko fuudhee Hewaaniin uumeef jedha. (Uma.2: 18-22).
=> Addaamis ishee uumamteef haadha manaa (niitii) isaa akka taatuuf ni jaalate isheen dhirarraa argamteetti, kanaaf dubartii yaa jedhamttu jedhe.(Uma 2:25)
Sirni fuudhaafi heerumaa seera qabeessa Addaamifi Hewaan giddutti jalqabame kun dhaloota irraa gara dhalootatti yemmu darbu namoota hedduu biratti heera fi sirna isaa eeguu dhiisullee warreen seera Waaqayyootti jiraatan biratti kabajaan eegamee tureera.
Bara Abbootii kan ture gaa’elli Noohii kan eebbifameedha. Maalif yoo jenne inni kan hin ejjine, seera gaa’elaa waan eegef badii bishaani jalaa hafeera. (Uma.7:9). Akkasumas kan Abrahamiifi Saaraa, Yisahaqfi Ribqaa, Yooseffi Asneet gaa’ela eebbifamaa ture.
Bara boodattis Gaa’elli qulqulluu Iyyaaqeemfi qulqulleettii Haannaa haadha Ifaa, kan Zakkaariyaas fi Eelsaabeexiin Yohannis Cuuphaa, Yishaaqifi Kiristiinaa Qulqulluu Yaareediin kan argamsiise gaa’ela qulqulluu dha.
BARBAACHISUMMAA GAA’ELAA
Gaa’elli fedha namaatiin osoo hin taane, fedha Waaqayyoon waan dhufeef (bu’urameeF); irra caalaattuu Gooftaan keenya cidha Qaanaa Zagaliilaa iRratti argamee hojii dinqii isaa jalqabaa waan raawwateef, Gaa’elli qulqulluudha jenna. Kananarraa ka’uun Abbootiin Qannoonaa Bataskaanatti “Nuti gaa’elli qulqullu akka ta’e, xurii akka hin qabne ni dubbanna.” jedhu.
Gababaa dhumaatti gaa’elli kan bu’urameef kaayyoo gurguddoo sadii(3) qaba.
- WAL-GARGAARUUF
=> (Uma.2: 18) “Namni qofaasaa ta’uun gaari miti, kan itti toltu gargaarttu yaa umaamnuuf” jechuun Waqayyoo kan dubbate walgargaarsa ibsa.
Wal-gargaaruu yemmu jennu maatiisaanii (Gaa’ela) isaanii keessatti itti gaafatamummaa qixa qabaachuun jireenya foonii irraattis ta’ee jireenya afuuraa irratti qaamni jabina qabu isa laafee jiru (isa dadhabe) akka gargaaruu qabu ibsa. - SANYII BAKKA BUUSUUF (AKKA WAL-HORANIIF)
=> uMA. 1:28 Baay’adhaa wal baay’isaa lafa (ardii) guutaa” jechuun Waaqayyoon kaayyoo nama dhiiraafi dubartii taasisee uumuun ibseera.
=> Faar. 127:3 “Haadhi manaa kee mana keessatti akka Waynii firii buuftuu; ijoolleen kee naannawaa (marsaa) gabataa nyaataa (maaddii) keetti akka biqila (calee) ejersaati. Kunoo namni Waaqayyoon Sodaatu (kabaju) akkanattis eebbifama jedha. - EJJUURRA (SAGAAGALUU IRRAA) OF EEGUUF: Kun immoo kan ibsu fedhii foonii keenya fedha lubbuuf bichisiisuu yemmuu dadhabne waan gara ejjuutti nu galchuuf, miidhaa kana jalaa bahuuf gaa’elli barbaachisaadha.
=> 1Qor.7: 1-7 miidhaa ejjuutiif jecha wal fuudha; fedhii fooniin gubachuu mannaa wal fuudhuu wayya.
Fedhiin foonii gaa’elaan raawwatamu xiinsammuunis ta’ee miirawaan fedhii wal fudhannaa (walitti makamuu) argamsiisa Kanaaf amantaadhaan “Qulqulluu” jedhameera (Ibro. 13:4).
RAAWWII SIRNA GAA’ELAA
=> Hundumtuu haalaanii fi sirnaan yaa ta’u .(1Qoro. 14:40)
Akkuma qulqulluun Phawuloos jedhe sirni gaa’elaa akaakuu callisanii akkuma fedhan saalli faallaa walii galan osoo hin taane heera mataa isaa
danda’een gaggeeffama. Fakkeenyaaf Kakuu moofaa keessatti
=> Firri wal hin fuudhu,
=> ormoota (kan amantaan wal hin fakkaanne) hin fuudhan ture ( Lak.18:6, 21:20, See.kee.7:3-4).
Kakuu haaraatti
=> Firummaan foonii yoo addaan fagaate malee wal hin fuudhan. (1Qoro. 5:1-5, 13.)
=> Waarsaa dhaaluun fuudhuun (heerumuun) dhoorkaadha. (Maar. 6:17) Maat.14:1-12 Yohaannis cuuphaan kanaaf wareegamame.
=> Amantaan kan wal hin fakkaaannen wal hin fuudhan. Garuu Qulqulluu Phaawloos akkuma jedhe qaamni hin amanne baratee gara amantaatti kan dhufu yoo ta’e ni danda’ama.
Kanaan alatti kan dhoorkameedha. Gaa’elli jaalala Kiristoos irraa addaan nu hin baasu, kanaafuu gaa’elli Kiristoosiin hin eebbifamne akka ejjummaatti lakaawwama. (1Qoro.7:12-17)
Gaa’elli mana amantaan kaayyoon isaa kan raawwatamuuf tokko ta’ullee raawwiin isaa bifa lamaan (2) geggeeffama.
1) Gaa’ela taklilii
2) Gaa’ela qurbaana jedhamuu.
1) GAA’ELA TAKLIILII
Taklilii jechuun “Gonfe, kabaje” jechuudha. Iccitii Taklilii kan jedhameef namootni (missirroo fi misirrittiin) dubrummaafi qeerrummaa isaanii eeganii, barumsafi gorsa abbaa gaabbii isaaniitiin turanii, cubbuu dalaganiif qalbii jijjiirratanii seera mana kiristaanaa isaanii guutanii kan argaman manni kiristaanaas sirna barbaachisu hunda rawwatteefii eeyyama Waaqayyootiin kan ittiin tokko ta’an Taklilii dha. Takliliin Sirna gaa’elaa waadaa misirrootaa kadhannaa lubootaan geggefamu yemmu ta’u sirna fuudhaafi heerumaa seera qabeessaafi diigamuu hin danddeenyedha. Sirni kunis gonkumaa dhugaa kan ta’u yeroo Qurbaana
Qulqulluun (fooniifi dhiiga isaatiin) guduunfamu qofadha. Warreen wal fuudhan lameen tokko kan taasisu Foonifi dhiiga Gooftaa waan ta’eef. dhumni iccitii Takliliis sirna kadhannaa qiddaaseeti.
Sirni gaa’ela takliilii warreen durbbumma foon isaanii eegan qofaaf raawwatama. Kan raawwatamu mana kiristaanaa keessatti qurbaanaafi qiddaaseenidha.
Cidha qaanaa Galiilaa irratti Gooftaan argamee akkuma eebbise abbootiin heera eebbaafi kadhannaa qiddaaseetiin raawwatu. Agnaxiyoosfi Xarxuuliis waa’ee gaa’elaa yemmu dubbatan “Gaa’ella takliilii Phaphaasiin mana kiristaanaa hin beekne gaa’ela osoo hin taane ejjuudha.” jedhu.
Haqa. Af. 24.Boqonnaa 5 .Waa’ee taklilii sirriitti dubbata. Misirroon firoottan isaa wajjin karaa kaabaa, missirrittiin immoo firoota ishee wajjin kibbaan dhaabatu.
Dura ta’aan Diyaaqonii fuldura mana qulqullummaa gara dhihaatti afaa afuun, teesso, goonfoo, uffata adii qopheessaf.Dibata qulqulluus lubichatu dhiheessa. Kanatti aansuun
=> Lubootni sirna Taklilii geggeessuuf.
=> Wangeellifi fannoon fuuldura isaanii taa’a.
=> Sirnichaaf meeshaaleen qulqulluu barbaachisan hunddi ni qophaa’u.
=>Uffannafi meeshaalee hunda irratti kadhannaan ni geggeeffama.
=> Yeroo gammachuus ta’ee gaddaa wal cina akka dhaabbatan waadaa waliif galu.
=> Misirroonni /aruzootni qubeellaa waaliif hidhu.
=> Kadhannaan kitaaba takliliirra ni geggeeffama.
=> Misirroonni meeroniidhaan dibamu.
=> Foonifi dhiiga Gooftaatiin guduunfamu.
2) GAA’ELAA QURBAANAA
Namoota durbbummaa (dingilinnaa) foonii isaani dhaban gorsa abbaa gaabbii isaaniin yoo gaabbii galuun sirnii gaa’elaa mana ammantatti ni raawwatamaaf.
=> Kadhannaan qophaa’e ni gaggeessamaaf,
=> Waadaa waliif galu,
=> Qubeelaa waadaa waliif hidhu.
=> Dhumarratti qurbaanaan gaa’ela isaanii raawwatu. Sababni isas kaayyoon gaa’elaa tokko gochuu waan ta’eef fooniifi dhiiga Gooftaan guduunfu.
=> Gonfoon hin godhamuuf
Sirni kun warreeen hadhi warraa (abbaan warraa) du’anii lammata fuudhaniif ni ta’a. Garuu lubootaaf hin hayyamamu. (Kan sababa ejjuun adda bahaniifis ni ta’a. kunis kan godhamuuf mana kiristaanaa rakkina ijoollee ishee kamiifuu furmaata qopheessuun sababa kanaan uummatni ishee akka abdii kutanii hin banne eegdee barsiistee waan barbachisa ta’e hunda akka ruwwattuufidha.
KENNAAWWAN GAA’ELAAN ARGAMAAN
A) Tokkummaa (makummaa): Namootni qaama lama turan akka laphee tokkootti yaaduun jecha tokko kan ittiin dubbatan iccitii gaa’elaa dha.
=> Foon tokko malee gara fuul-duraatti lama hin ta’an Waaqayyo kan walitti hidhe namni gargar hin baasu.”(Maat. 19:6)
B) Jaalala dhugaa fulla’aa ta’e
Bu’uurri jaalalaa dhugaa amantaadha (Kiristoosi). Gaa’ela keessatti qabeenyi guddaan jaalala dhugaafi fulla’aa ta’eedha. Jaalala dhugaan jiraannaan gaa’ela keessatti nageenyi wal danda’uu baay’ee jiraata. Abrahaamiifi Saaraan jaalala gaariin jiraatan jaalala isaanii Waaqayyoon waan raawwataniifi.
C) Firii Eebbifamoo (Ijoollee)
Gaa’ela eebbifamaa irraa firii (ijoollee) eebbifamootu argama. Fkn. Abrahaamiifi Saaraa irraa Yisihaaqitu argame.
=> Ijoolleen kennaa Waaqayyooti” akkuma jedhu. (Faar. 126:3)
Hub: Namni haadhi warraa isaa jalaa duute si’a sadi fuudhuu ni danda’a. Luba yoo ta’e garuu tokko iyyuu hin danda’u.
Warra fuudhanniifi heerumanii jiraan Waaqayyoon bultii isaanii isaaniif haa eebbisuu, Warreen si achiif fuudhafi heerumaaf jiraan hundaaf immoo waaqayyoo bultii gaarii ta’ee haa kennuuf. Hanga bara baraatti, Ameen!
WAA’EE WAL-QUNNAMTII SAALAA
Akka seera barsiisaa mana amantaa keenya kiristaanna ortodooksiitti Wal-qunnamtii saalaa jechuun haadha manaafi Abbaa manaa gidduutti walqunnamtii ykn wal bartee taasifamu jechuudha. Wal qunnamtiin saalaa abdii Addaamiif kenname hordofee kan dhufedha! Seenaan isaa duraaniis akkasidha: Addaamii fi Hewaan seera Waaqayyoo erga diiganii booda dafqa isaaniitiin dadhabanii akka jiraatan itti murtaa’e.
Yeroo kana Addaam “waa’ee foon kootii natti himteetta; waa’een lubbuu kootii hoo akkam ta’a?” Jedhee gaafate. Waaqayyos Waaqa dhiifamaa fi kan nama jaallatu waan ta’eef guyyaa shaniif walakkaa(ykn waggaa 5500) booda samii samiirraa bu’ee; dhala dhala kee (Durbee Maariyaam) irraa dhalatee, qullaa bu’ee, reebamee; fannootti fannifamee, foonsaa kutee dhiigasaa dhangalaasee, du’ee du’aa ka’ee akka isa fayyisu waadaa galeeraaf. Jechi abdii sun hanga raawwatutti Addaam fi Hewaan du’a Fooniitiin du’a lubbuu, bu’uu boollaatiin bu’uu si’ool itti murtaa’ee yeroo hunda gaddaaf boo’ichaan jiraataa turan. Kanaa booda Waaqayyo Gooftaan keenya Addaamiin jechi abdii “dhala dhala kee irraa dhaladheen si fayyisa” jedhe sun akka raawwatuuf wal-qunnamtii saalaa raawwachuun dirqama waan tureef Addaam Hewaaniin wal-bare(በግብር አወቃት). “Addaam haadha manaa isaan wal qunname Qaayeniinis deesse.” Uma 4:1
Seenaa kanarraa wanti hubannu, walqunnamtii saalaa raawwachuun gama tokkoon fedha foonii dandamachuuf, kara biraan ammoo sanyii baay’isuufi dhaloota itti fufsiisuuf namoota gaa’elaan murtaa’aniif sirna hojjetamu ta’uu isaati. Kanarra kan darbe, Waaqayyo; dhiirriifi dubartiin akka wal barbaadaniif ogummaa inni ittiin walitti hidhe kan agarsiisu dha.
Kaayyoowwan gaa’elaa lamaan jechuunis
=> Wal gargaaruufi
=> Sanyii bakka of buusuu kan walitti isaan hidhu wal-qunnamtii saalaa dha.
Haati manaaf abbaan manaa yeroo walqunnamtii miirri gammachuun isaan argatan, akka wal barbaadaniif daandii walitti isaan harkisu ta’aaf. Miirri wal qunnamtii saalaa osoo hin jiraannee, dhiirriifi dubartii wal barbaaduu dhiisuu danda’u ture. Sababni isaas fedha raawwachuuf osoo hin taanee dhala argachuuf qofa ykn walgargaaruuf jecha gara jireenya gaa’elaatti nama dhufu argachuun ni ulfaata ture. Kanaaf namni gaa’ela akka hin jibbineef Waaqayyo miira(wal-qunnamtii) dhiirriifi durbartiin ittiin wal barbaadan Uumeera. Haa ta’u malee karaa sirnaa fi seera qabuun yoo ta’een ala akka horii akka feeteen hin raawwatamu.
Addaamfi Hewaan wal qunnqmtiitiin kan wal baran Gannata keessaa ba’anii ergaa gaabbii galanii booda ta’uun isaa wal-qunnamtiin saalaa of eeggaannoo kan barbaadu ta’uu isaa agarsiisa. Gaa’elaan alatti wal-qunnamtiin saalaa akka hin raawwatamne manni Kiristaanaa keenya jabeessitee barsiisti. Gaa’elaan osoo hin murtaa’iin nama argame waliin ciisuun seera Waaqayyoo cabsuu; namummaa ofiis xureesuudha! Kanarra kan darbe dheekamsi Waaqayyo biraa namatti fidu hamaa ta’uu isaa hubachuun nurra jira. Kanaaf warri hin fuudhiin hanga fuunutti ulfina keenya eeggachuu; warri gaa’ela keessa jirrus hanga dhumaatti tokkummaa keenya jabeessuun ni mala. Sababa wal fuunee qofa sirnaan ala walqunnamtii saalaa raawwachuun akka hin barbaachifne hubachuun barbaachisaa dha.
Tokkoon tokkoon guyyaa; kan hojii, kan kadhannaa, kan Tsoomii, fi kan nyaachuu(gammachuu) akka qabu wal qunnamtii saalaa raawwachuufis sirni murtaa’e jira. Qophiin sammuu ga’aa fi walii galteen ni barbaachisa. Daa’imman gaa’elaan dhalatan eebbifamoo fi kan qulqullaa’an akka ta’aniif ciisicha gaa’elaa qulqulleessuun barbaachisaa dha.
=> Gaa’elli kabajamaa, ciisichi isaas qulqullaa’aa ta’uu qaba; gaalamootaafi ejjitoota irratti garuu Waaqayyo ni murteessa. (Ibr_13:4).
Walqunnamtii saalaa sirnaan ala raawwachuun ciisicha gaa’elaa xureessuu dha.
YEROOWWAAN WAL QUNNAMTIIN SAALAA HIN RAWWAATAMNEE
=> Yeroo Soomaa, Ayyaanaa fi laguu/da’umsaa/ulfaa adda baasuun raawwachuun barbaachisa dha. (Haqa Moot.(ፍትነ) 15:38-58.
=> Yeroo ulfaa fi yeroo qulqullaa’iinsaa; yeroo marsaa laguu fi da’umsaa(yoo ilma deesse hanga guyyaa 40 fi durbaaf 80 tii) wal qunnamtii saalaa raawwachuun. barbaachisaa miti. (Lew 8:18)
☞Qulqullu Baasiliyoos “Gaa’elli kee sirnaan ala akka hin taaneef yeroo qulqullaa’umma ishee, yeroo dhiiga ishee, haadha manaa kee bira hin ga’iin.” Jechuun yeroo ulfaa, da’umsaa fi yeroo marsaa laguu walqunnamtii saalaa raawwachuun akka hin barbaachifne ajajame(Haqa Moot. 24:64). Akkasumas erga ulfi ishee beekamee booda wal gargaariuf yoo ta’een ala wal qunnamtii saalaa raawwachuun akka hin malle seerri tumameera. Haqa Mot/ፍ.ነ24:838.
=> Guyyoota mana kiristaanaa deemamutti; Israa’eloonni yeroo Museen Waaqayyo waliin dubbatutti utuu hin ga’iin dura guyyoota 3 dura Qulqullaa’uu akka qaban, Uffata akka miiccatanii fi wal qunnamtii akka hin raawwanneef ajajamee ture. Kakuu haaraa keessattis kiriataanonni Wangeela dhaggeeffachuuf, kabajamaa Foonii fi dhiiga isaa fudhachuuf yeroo dhufan, Tsabala cuuphamuufi dhuguuf yeroo dhufan, ykn tajaajila biroof yoo dhufan Wal qunnamtii saalaarraa akka of qusatan ajajameera.(Bau 19:10-25).
=> Abbaa ykn haadha Kiristinnaa ta’uun nama cuubsisuuf yeroo dhufan guyyaa sana duraa fi booda guyyaa 2,2 of haa eeggatan. Kunis kabaja Afuura Qulqulluuf jechadha. Kennaan icciitii cuuphaa, kabajaa fi mucummaa kan kennisiisu waan ta’eef. Lubichi Zakkariyaas tajaajila mana Qulqullummaa erga xumuree guyyaa lama booda Eelsaabeex waliin wal arguun isaas kanaaf barumsa ta’a. Guyyaa lama booda haati manaa isaa Eelsaabeex ulfoofte akkuma jedhu.(Luq 1:24), Haqa Mot. Key 24:38)
Ayyaanota;
=> Sanbata xiqqaa, Dilbata fi Ayyaanota Gurguddoo irratti wal qunnamtii saalaa raawwachun dhorkaa dha. Kunis Mootummaa Waaqayyoo keessatti gaa’elaafi fedhiin foonii raawwachuun akka hin jirre beeksisuuf dha! Ayyaanonni fakkeenya Mootummaa Waaqayyoo dha. “Du’aa ka’uu lammaffaatti akka ergamoota Waaqaa ta’u malee hin fuudhan, hin eerumani” akkuma jedhu ( Mat 22:23)
=> “Waaqeffannaa qulqullaa’aa ta’ee fi xuraa’ina hin qabne Waaqayyo Abbaa biratti isa kana, xuraa’ina Addunyaa keessatti argamurraa qaama ofii qulqulleesuu dha!’ Jechuun Qulqullichi Yaa’iqoob akkuma dubbate (Yai 1:28). Guyyoota kanarratti gara mana Kiristaanaa deemuun Qulqulluu Foon isaa fi ulfaata Dhiiga isaa fudhachuun of eeggachuun barbaachisaa waan ta’eef dha.
☞”Fedha kee guyyaa koo Qulqullaa’aarra taasisuurra, Miilla kee sanbatarraa utuu deebistee, sanbataanis gammachuu, kan Waaqayyo Qulqulleesseenis “kabajamaa” utuu jettee, daandii mataa keetii taasisuurra, fedha kees argachuurra, waan yaraa dubbachuurraa of qusattee utuu kabajjee, yeroo sana Waaqayyottis ni gammadda; Ol-ka’iinsa lafaarras sin dhaaba, dhaalmaa abbaa kee Yaa’iqoobiinis sin nyaachisa” jedhaee barreeffameera. (ISAY 58:14-14).
Tsoomiiwwan:
=> “Yaa isa tsoomtuu, guutummaa qaama keetiin tsoomi, Afaan kee yaraa dubbachuurraa, arrabnii kees hamii fi arrabsoorraa, iji kee dubartoota ilaaluurraa, gurri kee sirbaafi qoosaa taphaa dhaggeeffachuurraa haa tsoomu” jedhamee akka dubbatame.
=> Haatii fi Abbaan manaa qannoonaa abbaan gaabbii isaaniif kennes haa ta’u kan ofiif qabatan hanga xummuranitti walqunnamtii saalaarraa of eeguun barbaachisaa dha.
Walumaa galatti haati manaa fi Abbaan manaa;
=> Yeroowwan Ulfaa;
=> Da’umsaa, marsaa ji’aa, akkasumas ayyaanotaa fi tsoomaarra wal qunnamtii saalaa raawwachuun akka hin malle manni kiristaanaa ni barsiifti.
Kanarraan kan hafe garuu seexanni daandii ittiin qoru akka hin arganneef Haatii fi Abaan manaa gargar ba’uu hin qaban.
“Kadhannaan akka jabaattaniif yeroof walii galteetiin yoo ta’erraa kan hafe walii keessan wal hin dhowwiinaa, ofbituu dhabuudhaan seexanni akka isin hin qorreef garuu waliin ta’aa!.”(1Qor 7:5)
Foon keessan qulqulleessuudhaan yeroo soomtanitti, yeroo kadhattanitti malee hojii keessan yeroo xumurtanitti gara fedha keessaniitti deebi’aa” jedha.
Kunis Haatii fi Abbaan manaa yeroowwan jedhamee ala utuu gargar hin ba’iin fedha isaanii akka raawwatan kan hubachiisu dha. Wal-qunnamtii badisaa fi Xuraa’inaaf raawwatamurraa nu haa eegu!
Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Hangaa bara baraatti, Ameen!
NAMNI MAALIIF NAMA AJJEESSA?
Maqaa Abbaa kan Ilma kan Afuura qulqulluu Waaqa tokkoon, Ameen! Maatiiwwaan Waaqayyoo waaqayyon umurii irratti umurii guyyaa irrattis guyyaa isiniif kennee barreeffamaa kana kan dubbistaan hundii keessan Waaqayyoof galataa dhiyeessa. Nagaan maqaa Waaqayyoon bakka jirtaan hundaatti isiniif haa ta’u. Akkam nagaa jirtuu? Baga nagaa tattaan. Anis nagaa kootti. Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Ameen!
Namni maaliif nama ajjeessa kan jedhuuf deebii hundii keenya bifa garagaraa ta’een itti lachuu ni dandeenya. Haa ta’u malee, Kan akka namni nama ajjeessu taasisu sababni hundaaf tokkoofi tokkoo qofaadha. Innis maali yoo jettan? Ganamummaa diina dhalli nama kan ta’ee ‘Seexanna’ yookiis ‘Daabiloos’ kan jedhamuudha. Yaa amantoota namni ummamaa uummamaan keessa guyyaa xumuraa yookiis guyyaa 6ffaa irraatti akka uummamee hundii keessan ni beektu miti? Eyyeen. Namni guyyaa gaafa jimaata ummamaa 22 irratti uummamee. Namni kun gaaffa ummamuu akkasumaan “TA’I” jedhamee hin ummamne. Waaqayyoon itti yaade, itti xinxallee, itti mari’attee, murtee irraa yeroo ga’eetti nama uume. Akka hin dogogorree kan inni mari’attee ummamaa wajjiin miti. Ofii isaa qaaman sadii waaqummaan tokkoo kan ta’ee Abbaa Ilmaa Afuura qulqulluu kan jennuudha. Barumsii akkasis immoo Iccittii Silaassee jedhamuun beekamaa.
Waaqayyoos yeroo nama ummee aangoo ummamni biroo hin qabnee namaaf laterraa. Innis aangoo bittu, aangoo hogganuu, aangoo mootii ta’uudha. (Uma. 1:26-28). Ummamtoota turaan keessa dursaa ergamoota kan ture “Saaxina’eel” aangoo ni barbaada, mootii ta’uus fedhuu isaa irraan kan ka’ee kufu danda’eerraa. Macaafni Maqabiyyaan jedhamu inni sadaffaa akka ibsuutti “Namni bakka seexanna akka uumameedha” (3Maq. 2:11) kunis Addaam Waaqayyoo akka galateeffattuf. Inni kan biraas Waaqayyoo amanamummaa “Saaxina’eel” irraa yeroo dhabeetti, aangoo Saaxina’eel barbaadu mootii ta’uu danda’uus namaf kenne jira.
Egaa Seexani guyyaa Addaam uumamee kaasse yeroo xiqqoo illee itti innaaffuu hin dhiisnes hin boqonnees. Seexannis yeroo dhumaaf yeroo gara qillillaa si’oolitti darbatamuuf jedhuu Waaqayoon kadhattee ture. Ati annan ergaa darbittee, nama biyyoo busuusu irraa ummamees erga jaallatte naaf eyyaami kadhannaa tokkoon si kadhadhaa jedheen. Kadhannaas isaas “Ani ijjoollee Addaam hundaatti haama nan hojjedha, Isaan dogogorsuun naaffis danda’amnaan waan hundaan isaanitti nan haama; Ijjoollee Addaam hundaatti yaara nan raawwaadha; biyya lafa jaallachus taanaan, dhugaattifi nyaata jaallachus taanaan, oduu jaallachuus taanaan, aangoofi mootummaa jaallachuus taanaan, bareedinafi midhaginnaas taanaan, beekumsaafi ogummaa jaallachuus taanaan, fayyaas taanaan, qabeenyas taanaan ….. waan hundaan isaan wajjiin nan wal lola; sababa isaanittinis teessoo koo irraa kufeen jira waan ta’eef ana wajjiin badiisa bara baraa gubbannaa bara bara kan ta’eetti na wajjin akka seenaan dandii waaqayyoo irraa nan isaan kaassa.” (3Maq. 2:2-7) Warra dandii isaa mmormaan; amantaan jabaattan hundaa immoo jireenya bara baraa akka argataan seexanni ofii isaa dubbatte jira. (1Maq. 1:20) jechuun kadhatteerraa. Waaqayyoo kadhannaa isaa kan hundaa tole jedheefi jira.
Egaa jalqabaas namni akka inni nama ajjeessu kan Qaayel barsiisee Seexanna har’a namni osoo hin beekin Seexannaan hogganamee obboollessa, obbolleetti isaa ajjeessa jira. Yaa nama seexanni ofii isa dhufee sitti hin dubbattu, afaan ati beektun, nama ati beeku irraa bule dhufee sitti dubbataa. Seexanni ofii isaa afuuradha hin muldhattuu, qaama hin qabu, kan inni seenus immoo laphee namadha. Innis ammajajii yookiis afaan Ingliffaan (Demon) kan jedhamuudha. Namni ofii waan ijaan argittuu qofa argachuuf jette ijii laphee nama garuu jammee jira, afuura akkamittu akkas akka godhuu hin beeku. Tokkummaa akka hin umnee, jaalalaa akka hin qabane, nagaan akka hin jire gochuun hundaa jibisisaa. Addunyaan wanta hin darbinnee, kan irraa hin dunnees itti fakkeessun cubbuu irraatti cubbuu akka namni hojjeettu godha. Namni yeroo hundaas cubbuu keessa akka inni deeddebi’uu taasisu jireenya bara baraa kan qopha’ee badiisa bara baraaf geessa.
Seexani Qaayel irraa bullee Abeellin ajjeessisee (Uma. 4:8) Aangoo jaallachisuu Sa’ool akka Daawit ajjeesuu taasise (1Sam. 19:1) Mootummaa biyya lafa Gooftaa keenyaa Iyyeesuus Kiristoositti agarsisuun gowwomsuu yaalleerraa (Mat. 4:8) Qulqulluu Isxifaanos dhagaan rukutamee akka du’uus ta’eerra (HoE. 7:54) Kana qofa miti qulqullootni, abbootni hedduun bifa gara garaan warreeggamuun du’uu danda’anni jiru. Har’as taanaan inni tokkoo aangoo isaa irraa turuuf jedhee dhala nama yakkaafi cubbuu malee akka ajjeessuf seexanni hojii ishee har’aas taanaan hojjechuu hin dhisnee.
Egaa Waaqayyoon warra boqottaan boqonnaa jireenya bara baraa haa keennuf, warra lubbuun jiruu hundaa keenya humna ittin addunyaa injiffanuu nuuf kennuun waa’ee jireenya bara baraaf nama jiraattu, fooniifi dhiigaa goofta fudhachuun nama mootummaa Waaqayyoo isa bara baraa dhaaluf egattus nu haa taasisu. Eebbii Abbaa Jaalalli Ilma tokkichumaan afuura qulqulluu, araarsummaan haadha keenya qulqulleetti dubroo Maariyaam, eggumsii ergamoota qulqulluu biyya keenyafi ummataa keenya, tokko tokkoo keenya hundaa wajjiin haa ta’u. Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Hanga bara baraatti. Ameen!
Asteer
Asteer jechuun biiftuu jechuudha. Obboleessa abbaa ishee, Mardokiyoos jedhamu waliin booji’amtee, gara Faars Baabiloon deemtee jirti. Mootichi ammoo, Arxeeksis kan jedhamufi biyyoota 127 irratti bulchaa kan tureedha. Innis sagantaa qopheessee, bulchitoota bulchiinsa isaa jala jiran hunduma walitti qabee. mootittii isaa bareedduudha; Asxiin jedhamti; akka ishee ilaalaniif, “koottu gara keenya” jedhee waamsise Isheenis. sagantaa biraa waan qabatteef, ‘hin dhufu” jettee hafte. Innis warra isa gorsaniin “kunoo mootittiin tun koottu jedhee waamnan. na salphtstee hafte; maal naaf wayya isin naaf murteessaa” jedhe. “Asii haa baatu” jedhaniin.
Waggaa tokko boodas. qondaaltonni isaa, kana booda “haadha warraa qabaachuu qabda” jedhaniin. “Bareeda akkaa Asxiin naaf fidaa„ jedheen. Isaanis durba 1000 filatanii kana keessaa dhibba tokko, dhibba tokko keessayis, shantama, shantama keessayis kudhan, kudhan keessayis sadii filatan. Dubra sadan kana keessaa Asteer takka turte. Qondaalli ol aanan mootichaa Haamaa jedhama. Mootichi “kan Haamaaf hin sagadne manni isaa ni gubata” jedhee labseefii wana tureef namni hundi ni sagaduuf ture. Mardokiyoos eessumni Asteer garuu, “Waaqayyof malee, namaaf maafan sagada” jedhee dide. Haamaanis, “mootichaan diina keen balleessaa naaf eeyyami” jedheen. Mootichis ni eyyameef. Yemmuu kana “warra Israa’eel balleessaa” jedhee chaappaa itti godhee biyya hundatti xalayaa erge. Mardookiyoos uffata gaddaa uffatee, dhaqee dhimma kana Asteentti hime. Isheenis Mardookiyoosin, “isinis kadhadhaa, anis nan kadha” jettee. Waaqatti booyaa turte. Guyyaa sadaffaatti. uffata mootiin uffattu uffattee gara mootichaa dhaqxe. Mootichis, dhufaatii isheetti gammadee, “haati warraa koo kan duraa anii yemmuun waamu dhufuu diddi, kun ammoo. na gaafachuu dhufti agartanii?’ jedhe. Innis maaliif akka dhufte gaafannaan, “borun sitti hima” jettee dubbii bulchite.
Haamaan ammoo, manatti galee, “amma kan akka kootti mootichi jaalatu eenyu? maalan godha garuu, Mardokiyos qofatu na tuffata” jedhe. Iaanis “mootichi silaaa guutuu isaraa’eeloota balleessi jedhee siif eyyameera, Mardookiyoos ammoo, yoo isa fannifte maal si godha?” jedhaniin. Haamaan Mardookiyoos fannisuuf, wadaroofi muka guddaa Mardokiyoosin irratti fannisu qopheeffate.
Halkan sanatti mootichi hirriiba dhabee yemmuu galmee ilaalu. Oolmaa Mardookiyoos isaaf oole kan ibsu argate. Oolmaan isaas, firri warra niitii isaa kan duraa warra kophee hodhu turan. Kophee mootichaa summii itti godhanii fidanii, Mardokiyos garuu, shakkee, mootichaan “osoo hin qorsisin hin kaawwatin” jedheen. Mootichis namicha fideen, “dura kaawwadhu” yoo jedhu, dhoowee du’eera.
Kuni barreeffameefi ture. Kanaan, mootichi “Mardookiyoosii hanga yoonu maalan godhef, yoomuma naaf bariitee oolmaa isaa haala gaariin deebisa?” jechaa yaadaa bule. Haamaan ammoo, “yoomuma naa barite isa fannisa” jechaa bule. Yoo bari’u mootichi Haamaadhaan, “nama du’a nama oolchee maal kennuuf?” jedheen. Innis, sila ana jedhee, “saragallaarra teessisanii, gonfoo warqee itti godhanii. magaalaa yeroo sadi naanneessanii, kan mootichi jaalate akkana jechuudha” jedhe. Mootichis yemmuu kana, ‘waan tokko osoo keessaa hin hambisin isa jette kana Mardookiyoosiif raawwadhu” jedheen. Haamaan garmalee rifatee, fuulli isaas ni gutrraacha’e. Garuu, dubbii mootichaa waan taheef Mardookiyoos teessoo isaarra teessisee, akkuma jedhame ni raawwateef.
Asteeris, borumtaa sanan sitti hima akkuma jetteen, dubbii Haama kana mootichatti himte. “Maaliif mana masaratti heerumuun? kan mootitii heerumne, kan dhabe akka argatu, kan gadde ammoo, akka gammaduuf ture; anifi gosti koo Israa’eel warqeendhan gurguramnee, dhumuun keenya maalifi?” jetteen. “Eenyutu isin gurgure?” jennaan, “Haamadha” jetteen. Mootichis aaree gadi bahe. Kanaanis, muka Mardokiyoos irratti fannifamuuf qophaahe sana irratti, Haamaan fannifamee du’eera. Kana booda, heeyyamsiisanii Mardookiyoosfi Asteer Israa’eel haa babaldhatan, diinni keenya haa badan xalayaa jedhu barreessisanii biyyoota dura xalayaan akka du’aan itti rgamee sanatti ergamaan. Xalayaan isaanii kunis, dursee gahe. Israa’eelootnis mana Haamaa irraa namoota 75 diina isaanii booroo itti bahaniiru. Isheenis israa’eelootaaf sababa fayyina isaanii taatee, Waaqayyoo kadhachuutti cimtee nagaan Muddee 24 boqoteeti.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u. Waaqayyoo kadhannaa qulqulleettii kanaan nutti haa araaramu. Sugni ishees nu waliin haa ta’u. Hanga bara baraatti. Ameen!